ARM   RUS   ENG

Ընտելացված ձիու հայրենիքը` կռվախնձոր

Պայքար հանուն քաղաքակրթության: Ինչպես Հոմերոսի հայրենի քաղաքի շուրջ են վիճում, այնպես էլ ընտելացված ձիու խնդիրը վիճարկում են շատ երկրներ, քանի որ հարց է գնում արժանանալու քաղաքակրթության օրրաններից մեկը լինելու պատվին:

Վայրի ձիեր հանդիպում են շատ վայերերում` ռուսական տափաստաններից մինչև Արևմուտք: Այսօր էլ քիչ քանակությամբ, բայց հնարավոր է հանդիպել վայրի ձիերի երամակների: «Վայրի ձիու հայրենիքը դեռ ոչինչ չի ասում, վայրի ձիու հայրենիք լինելը զուտ աշխարհագրական երևույթ է: Իսկ ընտելացված ձին, և հատկապես ռազմի նպատակով դրանց օգտագործումը, բացարձակ այլ որակ է: Դա նշանակում է, որ Հայաստանը եղել է արդի քաղաքակրթություն ստեղծողներից մեկը. Հին աշխարհում ձին պատմության շարժիչ ուժն էր, և առաջինը, ով ընտելացրել է ձին, ունեցել է վիթխարի առավելություն: Նույնիսկ կարելի է համեմատել ատոմային զենքի հետ»,- ասաց Պատմամշակութային ժառանգության գիտամշակութային կենտրոնի տնօրեն Հակոբ Սիմոնյանը:

Համաշխարհային պատմության մեջ առաջին սանձված ձիերի մասին հիշատակությունները հանդիպում են շումերական աղբյուրներում, և այն վերաբերում է Հայկական լեռնաշխարհին ք. ա. 28-27-րդ դարերում վկայված Արատտա` հայկական առաջին պետության կյանքում: Աղբյուրներում ձիերը հիշատակվում են որպես փոխադրամիջոց, այսինքն մարդիկ սանձել և օգտագործել են առօրյա կյանքում:

Պեղածո ապացույցներ: Պատմամշակութային ժառանգության գիտամշակութային կենտրոնը, տնօրենի ղեկավարությամբ, պեղումներ է կատարել Ներքին Նավերում, որը գտնվում է Աշտարակ քաղաքից մոտ երկու կմ արևմուտք:

Գտնված դամբարանների պեղումները նոր լույս են սփռում հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունների և վաղ պետական կազմավորումների ձևավորման վրա: Հայտնաբերված և պեղված դամբարանները թվագրվում են 3-րդ հազարամյակի կեսով: Ըստ պրն Սիմոնյանի, պեղված դամբարանները պատկանում են արքա-առաջնորդների, և բազմաթիվ գտածոները վկայում են հանգուցյալների մեծատոհմիկ լինելու մասին:

Այս հնավայրեր գտածոները հիմք են տալիս ենթադրելու, որ Հայաստանը այդ ժամանակահատվածում աշխույժ առևտրական հարաբերությունների մեջ է եղել նույն շրջանի հարևան և հեռու երկրների հետ: Էգեյան աշխարհից, Շումերից, հարավ-ռուսական տափաստաններից, Իրանից և նույնիսկ հեռավոր Չինաստանից բերված իրեր կազմել են հանդերձյալ աշխարհ ուղևորվող մեծատոհմիկների ունեցվածքի մի մասը: Հայտնաբերված արքա-առաջնորդների դամբարաններում հայտնաբերվել են նաև ձիերի զոհաբերություններ: Ըստ ծեսի, ձիերը հատուկ կտրտում են թաղելու համար, ձիու գլուխը պետք էառանձնացվեր մարմինից և ողջակիզվեր: Առանձին հատվածներ որոշակի տեսքով պետք է դրվեին դամբարան՝ համաձայն արիական պատկերացումների:

Ձիու խորհրդանիշը: Ձին արագության և գեղեցկության խորհրդանիշն է: Ձիու խորհուրդը ընդգրկում է լույսից մութ, երկնքից երկիր կյանքից մահ ձգվող տիրույթները: Այն Բուդդայի, հինդուական Կալկայի, ճապոնական Բատո Կանոնի և Մուհամեդ մարգարեի խորհրդանշանն է:

Ձին հնագույն տոտեմ է եղել հայերի համար: Հայաստանի շատ վայրերում էլ մինչև այժմ տան ճակատին ամրացնում են ձիու պայտ` որպես պահապան թալիսման: Որոշ հեթանոսական տոների ժամանակ սրբազան Եփրատ գետին հայերը ձի են զոհաբերել:

Ժայռապատկերներում և գեղանկարչության մեջ «լողացող» ձին կյանքի ուժի մարմնացումն է:

Ձիերը արիական պատկերացումներում: Ձիերի զոհաբերությունը արիական պատկերացումների համաձայն տիեզերքի վերաստեղծման գաղափար էր պարունակում: Առաջնորդի հետ մահանում էր նաև տիեզերքը, իսկ ձիերի զոհաբերությունը նոր շրջափուլի, նոր կյանքի հույս էր տալիս: Ձիերի զոհաբերությունները երաշխիք էր կոսմոսը վերաստեղծելու և քաոսին վանելու համար, իսկ առաջնորդ-արքայի մահը հավասարեցնում էին տիեզերքի մահվան: Մինչև նոր թագավորի թագադրումը պետք է կատարվեր ձիու զոհաբերությունը, որպեսզի թագավորի մահով չավարտվեր տիեզերքը ևս: Ձին հիմնական զոհաբերվող կենդանիներից մեկն էր: Ձիու զոհաբերությունը աշխարհաստեղծման խորհուրդ էր պարունակում:

«Ներքին Նավերի դամաբարաններում զույգ ձիերի զոհաբերություն է: Զրադաշտական ուսմունքի հիմնադիր Զորոաստրը շրջում էր երկու ձիերի ուղեկցությամբ: Երկու ձիերն անընդհատ հիշատակվում են Ռիգվեդայում` հնդիրանցիների հնագույն պատումում: Ինդրան, որ նրանց գերագույն աստվածությունն է, միշտ հիշատակվում է զույգ ձիերի հետ: Զույգ ձիերը մեծ խորհուրդ են ունեցել հնդեվրոպական մտածելակերպում: Ներքին Նավերից հայտնաբերված ձիերը երկուական են: Արքայական դամաբարաններից անցյալ տարի հայտնաբերված, այս տարի վերականգնված գունազարդ սափորի վրա պատկերված է ձիերի երամակ: Ձիերը բավականին հարդարված են, դրանք անկասկած ընտելացված ձիեր են: Ոչ միայն ընտելացված են, այլև ցեղական ձիեր են: Եթե ցեղական են, նշանակում է բուծված են: Սա այնպիսի մի գյուտ է, որի նմանը չկա ողջ առաջավորասիական հնագիտական իրողության մեջ, թերևս նաև ամբողջ աշխարհում»,- ասում է Հակոբ Սիմոնյանը:

Կտրուկ շրջափուլ: Ձիերի զոհաբերությունները, սափորի վրա երամակի պատկերումը հիմք են տալիս հստակորեն հավաստելու, որ Հայաստանը եղել է ձիաբուծության հայրենիքներից մեկը: Չնայած, որ ձիերը ռազմի նպատակով օգտագործման խնդիրը դեռևս հիմնավորման կարիք ունի և այլ թեմա է, սակայն այս գտածոները այլ պատկերացումներ են տալիս հին աշխարհի զարգացումների մասին:

Եթե այս հնավայրերում հայտաբերված են ընտելացված ձիեր, ուստի ձիու տարածումը պետք է լինի էլ ավելի վաղ, քան ներկայիս գտածոները: Գերմանացի Հանս Պիթեր և Մարգարետ Ուրեթմանները, ովքեր մասնակցել են հնագիտական պեղումներին և գտածոները ենթարկել հնէակենդանաբանական փորձերի, հենց նրանք էլ Բեռլինի գիտական համաժողովում հայտարարել են, որ ոսկորները ձիու են, և որ աշխարհի հնագույն ձին հենց Ներքին Նավերից է հայտնաբերվել: Ըստ Հակոբ Սիմոնյանի ոչ մի ուրիշ երկիր չունի այդքան վաղ փաստեր ընտելացված ձիու վերաբերյալ, և որևիցե մի տեղ չի հայտնաբերվել այդքան հին թվագրություն ունեցող ձիերի պատկերներ:

Ի՞նչ կլիներ և ի՞նչ կլինի: «Եթե եվրոպական ֆինանսները ժամանակին չհոսեին դեպի Եգիպտոս և Միջագետք, այսօր ոչ շումերական քաղաքակրթության, ոչ էլ եգիպտական մշակույթի մասին և ոչ էլ Բաբելոնի մասին տեղեկություններ չէինք ունենա: Ֆինանսական ներդրում, գիտական մտքի ներդրում, պետական միջամտություն: Այսօր Հունաստանը կամ Եգիպտոսը հսկայական գումարներ են ստանում միայն զբոսաշրջությունից: Հուշարձանների ասպարեզում կատարված ցանկացած ներդրում տասնապատիկը, հարյուրապատիկը կհատուցի: Մենք աշխարհի հետ հավասարը հավասարը խոսելու իրավունք ունենք միայն մեր պատմամշակութային ժառանգության միջոցով»,- ասաց Հակոբ Սիմոնյանը:

Պայքար քաղաքակրթության օրրանի համար: Աշխարհի հնագույն քաղաքակրթությունների նախահողը լինելու հնարավորույթունը Հայաստանն ունի առանց շինծու ու կեղծ ապացույցների` իրավամբ: Ինչքան էլ ճշմարիտ լինելը հզոր ուժ է, կարևոր է նաև այդ հզոր-ուժ-ճշմարտությունը հավուր պատշաճի աշխարհին ներկայացնելը:

 

16.07.12, 09:40

Գոհար Ստեփանյան


Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:
Share |




Լրահոս

21:30 • 28/02, Հակառակորդը դիվերսիա է ձեռնարկել. Հայկական կողմն ունի երկու զոհ

17:41 • 28/02, Նվիրենք Էիկին կյանք. փոքրիկ տղան ունի մեր օգնության կարիքը

17:26 • 28/02, Իսկ ո՞վ ասաց, թե Գագիկ Ծառուկյանը հեռացել է. Գուրգեն Եղիազարյան

17:18 • 28/02, Փետրվարի 16-22-ը բանկերի կողմից դրամով տեղաբաշխված միջոցների ծավալը կազմել է 34.9 մլրդ դրամ

17:07 • 28/02, Քննարկվել են հայ-իրաքյան համագործակցության զարգացմանն ուղղված հարցեր

16:51 • 28/02, Հայաստանում կարող է և հնարավոր է չլինեն մանկատներ. Ստորագրվել է Փոխըմբռնման հուշագիր

16:40 • 28/02, Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ հոդված՝ Ֆրանսիական «l’Express» պարբերականում

16:28 • 28/02, Ցեղասպանության 100-ամյակին նվիրված միջոցառում՝ Բեռլինում

16:16 • 28/02, Սերգեյ Սմբատյանը` կրկին արտասահմանյան նվագախմբի դիրիժորական վահանակի մոտ

16:00 • 28/02, Մանաթի արժեզրկումը կազդի Ադրբեջանի իշխանությունների հանդեպ վստահության աստիճանի վրա

15:48 • 28/02, Արցախի նախագահն ընդունել է ՀՀ գլխավոր դատախազին

15:33 • 28/02, Վարչապետն առաջիկայում կմեկնի Քուվեյթ

15:25 • 28/02, Սեյրան Օհանյանը շրջայց է կատարել հինգերորդ բանակային զորամիավորման զորամասերում

15:17 • 28/02, «Սումգայիթյան ոճիրը ցույց տվեց՝ Ադրբեջանը պատրաստ չէ ընդունել ազգերի ազատ ինքնորոշման իրավունքը»

15:06 • 28/02, Մակեյան. Մարտի 1-ի հանրահավաքներն անիմաստ են. դրա նախաձեռնողներն ուրացել են այն

14:55 • 28/02, ՀԱԿ-ը դատապարտում է Նեմցովի դաժան սպանությունը

14:40 • 28/02, ՀՅԴ-ականներն ու ԱԺ պատգամավորները հյուրընկալվել են Բակո Սահակյանին

14:27 • 28/02, Ուորլիքը Ղարաբաղյան հարցը քննարկել է ԱՄՆ-ի Հայ դատի հանձնախմբի հետ

14:14 • 28/02, «Կասեցումը» «ոչ էական» առաջարկներ ունի կառավարությանն ու Ազգային ժողովին

14:00 • 28/02, Հայ դիրքապահների ուղղությամբ արձակվել է ավելի քան 11000 կրակոց

13:48 • 28/02, «ՄԱԿ-ի եվրոպական տարածաշրջանային գրասենյակի տեղափոխումը Ստամբուլ վտանգավոր է ՀՀ-ի համար»

13:35 • 28/02, Մոր ձայնն ու սրտի բաբախը ժամանակից շուտ ծնված երեխաների մոտ լուրջ խնդիրներ են օգնում հաղթահարել

13:22 • 28/02, Բնակարանից գողություն կատարող կինը ոստիկանությունում է

13:09 • 28/02, Ամբողջովին մերկ բրիտանացին իջել է Բուքինգհեմյան պալատի պատուհանից

12:56 • 28/02, Վ. Հարությունյան. Հայաստանն ունի տարածաշրջանում ամենահզոր հակաօդային պաշտպանության համակարգ

12:43 • 28/02, Զինծառայող Ալբերտ Սաֆարյանի մահվան դեպքի կապակցությամբ հարուցվել է քրգործ

12:30 • 28/02, Ի՞նչ են հուշում ԲՀԿ-ական պատգամավորների Facebook-յան գրառումներն ու հայտարարությունները

12:17 • 28/02, Բակո Սահակյանը Սումգայիթի ջարդերի 27-րդ տարելիցի առթիվ այցելել է Ստեփանակերտի հուշահամալիր

12:04 • 28/02, Խուլիգանությունն ավարտվել է սպանության փորձով. Հարուցվել է քրգործ

11:51 • 28/02, Բորիս Նեմցովի սպանության հիմնական վարկածը խանդն է

11:43 • 28/02, Ավտովթար՝ ՌԴ-ում. Հոսպիատալացվել են ՀՀ քաղաքացիներ

11:32 • 28/02, 2 նոր բալետային ներկայացում Օպերայում

11:21 • 28/02, Մարտական հենակետում զինվոր է մահացել

11:07 • 28/02, Սաակաշվիլի. Նեմցովն ասում էր, որ Պուտինն ապրում է հասկացություններով ու իրեն դժվար թե բանտարկեն

10:51 • 28/02, Անօթևան ընտանիքի գոյատևման միակ միջոցը թոշակն ու սոցիալական նպաստն է (Տեսանյութ)

10:42 • 28/02, Վաղը Մեծ Պահքի Անառակի կիրակին է

10:31 • 28/02, Նիկոլ Փաշինյան. Սա ծանր փորձություն է Ռուսաստանի համար

10:21 • 28/02, Սոթ-Քարվաճառ ավտոճանապարհը դժվարանցանելի է

10:10 • 28/02, Տրանսֆերտները շարունակում են նվազել

10:03 • 28/02, Արտախորհրդարանական նոր դաշինքը դեռ չձևավորված՝ փլուզվում է

09:55 • 28/02, Ըստ Ռուբիկ Հակոբյանի՝ Հայաստանի ընդդիմությունը վերաիմաստավորման փուլ է ապրում

09:48 • 28/02, Պերմյակովի դատավարությունը, հնարավոր է, տեղի ունենա Ռոստովում

09:41 • 28/02, Արթուր Աբրահամ.Երբեք չեմ թերագնահատում մրցակիցներիս. «Առավոտ»

09:36 • 28/02, Քաղավիացիայի գլխավոր վարչության պետի տեղակալի պաշտոնը մեկ տարուց ավելի թափուր է

09:29 • 28/02, Գինու և կոնյակի արտահանումը դադարեցված է

09:22 • 28/02, Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի խորհրդանիշը դարձրել են եկամտի աղբյուր. «Առավոտ»

09:15 • 28/02, Օսկանյանը պատրաստվում է դուրս գալ քաղաքականությունից և զբաղվել հետազոտական աշխատանքներով

09:08 • 28/02, Միքայել Մելքումյանը ԲՀԿ-ին չի դավաճանի

09:02 • 28/02, Մոսկվայում սպանել են Բորիս Նեմցովին

20:35 • 27/02, Միայն 1000 դոլար է պակասում, որ երեխան մեկնի Գերմանիա վիրահատվելու…

20:21 • 27/02, Ջանլուկա Մարչիանո. Երիտասարդական նվագախումբն Ալ Բուստան փառատոն է ժամանել ավելի քան պատրաստված

20:11 • 27/02, Դեսպան Սարգսյանի հանդիպումը ԱՄՆ կոնգրեսական Ռոբերտ Դոլդի հետ

20:03 • 27/02, Հաղթանակի հասնելու համար հավաքական կամք է պահանջվում. Զարուհի փոտանջյան

19:54 • 27/02, Խուլիգանությունն ավարտվել է սպանության փորձով

19:43 • 27/02, Բակո Սահակյանն ընդունել է ՀՅԴ բյուրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարյանին

19:30 • 27/02, Թողարկվել են նոր հուշադրամներ

19:17 • 27/02, Հարուցվել է քրեական գործ՝ պայմանագրային զինծառայող Ա. Աֆյանի անհետ կորելու դեպքի առթիվ

19:05 • 27/02, Րաֆֆի Հովհաննիսյան. Մի սուրբ մարդ ինձ զանգահարեց

18:56 • 27/02, Կրտսեր սերժանտները մեղադրվում են զինվորին նվաստացնելու և ինքնասպանության հասցնելու համար

18:48 • 27/02, «Նոր ալիք» երաժշտական մրցույթը կանցկացվի Սոչիում

18:35 • 27/02, ԵՄ դեսպանները հանդիպել են նաև Րաֆֆի Հովհաննիսյանի հետ

18:22 • 27/02, Վ. Սարգսյանն ԱԺ-ին է ներկայացրել 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող հանձնաժողովի նպատակները

18:11 • 27/02, «Ախթալայի ԼՀԿ»-ում պլանային ստուգումներ են. Արդյունքները` ստուգումներից հետո

17:59 • 27/02, Ալվես. Ոչ ոքի թույլ չեմ տա սևացնել «Բարսելոնայում» իմ աշխատանքը

17:50 • 27/02, Ա. Աշոտյան. ՀՀ մարզերից գործուղված և նպատակային ուսուցմամբ սովորող ուսանողների թիվը ՀՀ բուհերում կազմում է 114 հոգի

17:38 • 27/02, Մեկնարկում է «Պատասխան՝ 100 տարի անց» խորագրով համալիր ծրագիրը

17:25 • 27/02, Հղի կնոջ մահվան գործով մեղադրանք է առաջադրվել մանկաբարձ-գինեկոլոգին

17:17 • 27/02, Պրոբացիոն ոլորտում կատարվելիք բարեփոխումները քննարկվել են Իրավական հարցերով համաշխարհային գագաթաժողովին

17:04 • 27/02, Միայնակ ապրող Լիզա տատիկի հոսանքն են անջատել պարտքերի դիմաց

16:51 • 27/02, Բոտուլիզմի նոր դեպքեր են արձանագրվել

16:43 • 27/02, ԵՄ-ն այսօր ապրում է իր ամենամեծ ճգնաժամը․ Ք․ Գասպարյան

16:30 • 27/02, Ոմանք ցանկանում են ԲՀԿ ղեկավարության և Մարտուն Գրիգորյանի միջև լարվածություն ստեղծել. Հայտարարություն

16:18 • 27/02, Beeline-ը գործարկում է «Ռուսաստանյան 20» և «Ռուսաստանյան 35» ծառայությունները

16:09 • 27/02, ՀԱԿ-ը ԵՄ պետությունների դեսպանների հետ քննարկել է ներքին և արտաքին հարցեր

15:57 • 27/02, «Genealogy» խմբի չորրորդ մասնակիցը ճապոնահայ երգչուհի Ստեֆանի Թոփալյանն է

15:44 • 27/02, Քաղաքացին հափշտակել է 2.535.000 դրամի շինանյութ. Հարուցվել է քրգործ

15:31 • 27/02, Ավետիսյանների սպանության գործով ակցիայի ժամանակ Վարդգես Գասպարին նորից պառկեց

15:20 • 27/02, Սերժ Սարգսյանի կարգադրությունը՝ Հանրային խորհրդի կազմի վերաբերյալ

15:12 • 27/02, Ազատ ոճի հայ ըմբիշները ստուգատեսին նախապատրաստվելու են Բելառուսում

15:06 • 27/02, Վահե Գրիգորյան. 24 տարվա մեջ ամենահակաժողովրդական դեպքը մարտի 1-ն է

14:54 • 27/02, ԿԲ-ն՝ առևտրային բանկերի ընդհանուր կապիտալի նվազագույն սահմանաչափի ավելացման վերաբերյալ

14:45 • 27/02, «Ղարաբաղ Տելեկոմի» բաժանորդները ՀՀ-ում ռոումինգում գտնվելիս «Օրանժի» հետ կխոսեն նոր սակագնով

14:32 • 27/02, Հալեպում հայ է զոհվել

14:23 • 27/02, Հայաստանում կանցկացվի միջազգային ներդրումային համաժողով

14:11 • 27/02, Էդգար Գևորգյանի մայրը սպառնում է ինքնահրկիզվել, եթե որդու պատիժը չփոխեն

14:04 • 27/02, Դավիթ Վիրաբյանը՝ ՀԱՊԿ-ում ՀՀ մշտական և լիազոր ներկայացուցիչ

13:57 • 27/02, Վոլոդյա Ավետիսյանի փաստաբանը կդիմի ՄԻԵԴ

13:50 • 27/02, ՀԱԿ-ԲՀԿ համագործակցությունը հարցականի տակ է. Դեռ կան անպատասխան հարցեր

13:43 • 27/02, Լևոն Զուրաբյանին Լենին պապիկ եք դարձրել. Վահրամ Բաղդասարյան

13:35 • 27/02, Ս. Քրմոյան. Պրոբացիայի ծառայությունը օգտակար է թե՛ տուժողների, թե՛ հանցագործություն կատարած անձի համար

13:26 • 27/02, Թե ինչպես Լևոն Զուրաբյանը «կուռկուռի ձագ դարձրեց» Գալուստ Սահակյանին

13:14 • 27/02, Վարդան Պետրոսյանի գործով տուժող կողմը վերաքննիչ բողոքը պատրաստել է, բայց չի ներկայացնում

13:05 • 27/02, Ցույց են տալիս, թե զբաղվում են մարտի մեկի գործով, բայց իրականում երկարաձգում են գործը․ Ս․ Քլոյան

12:51 • 27/02, ՀՅԴ-ն կմտնի կոալիցիա, եթե իրենց պահանջները կատարվեն. Ա. Ռուստամյան

12:43 • 27/02, Հայկական գինու և կոնյակի արտահանումն անկում է ապրում

12:34 • 27/02, Ռ. Հակոբյան. ԲՀԿ համագումարը հստակություն կմտցնի և իշխանության, և ընդդիմության դաշտում

12:25 • 27/02, Ն. Փաշինյան. Մարտի 1-ի որևէ զոհի գերեզմանում քանի՞ անգամ է եղել ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը

12:18 • 27/02, Ա. Թավադյան. ԵՏՄ երկրներին հարկավոր է իրենց հակաճգնաժամային ծրագրերը համաձայնեցնել ՌԴ հետ

12:07 • 27/02, Գ. Հարությունյան. ԵՏՄ հասարակությունների մասին շատ են անադեկվատ ընկալումները, որոնք խանգարում են ինտեգրմանը

11:54 • 27/02, Սեյրան Օհանյան. Հայաստանը հույս ունի, որ ՌԴ-ն կսահմանափակի Ադրբեջանի «զինվելու կախվածությունը»