Եռակողմ հայտարարությունից հետո էլ Ադրբեջանը պարբերաբար խախտել է կրակի ու ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցման պայմանը․ Արցախի ՄԻՊ-ի տարեկան հաղորդումը

19/05/2022 17:50

Եռակողմ հայտարարությունից հետո էլ Ադրբեջանը պարբերաբար խախտել է կրակի ու ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցման պայմանը․ Արցախի ՄԻՊ-ի տարեկան հաղորդումը


 Արցախի ՄԻՊ Գեղամ Ստեփանյանը Արցախի հանրապետության Ազգային ժողովին է ներկայացրել 2021 թվականի գործունեության մասին տարեկան հաղորդումը․

Պաշտպանի ելույթն ամբողջությամբ՝ ստորև.

«Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի խորհրդարան, ներկաներ․

Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 157-րդ հոդվածի և ԱՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին օրենքի 30-րդ հոդվածի համաձայն` ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում մարդու իրավունքների պաշտպանի 2021 թվականի գործունեության, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության վիճակի մասին տարեկան հաղորդումը։

2021 թվականն Արցախի Հանրապետությունում առանձնացել է հետպատերազմական ժամանակաշրջանին բնորոշ իրավիճակներով և իրադարձություններով, որոնք իրենց անդրադարձն են ունեցել նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության իրավիճակի վրա։ Նշված հանգամանքների ուժով որոշակի վերափոխվել է նաև Արցախի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի գործունեությունը՝ ներառելով գործունեության և՛ ուղղությունները, և՛ ձևերը, և՛ բովանդակությունը:

2021 թվականին Պաշտպանի գործունեությունն ընթացել է հետևյալ հիմնական ուղղություններով՝ մարդու իրավունքների և ազատությունների ենթադրյալ խախտումների վերաբերյալ բողոք-դիմումների ուսումնասիրություն և քննարկում, խոշտանգումների կանխարգելում, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, երեխաների, բռնի տեղահանված անձանց, հասարակության խոցելի խմբերին դասվող անձանց իրավունքների պաշտպանություն, օրենսդրության կատարելագործում, Ադրբեջանի հանցավոր գործողությունների հետևանքով Արցախի ժողովրդի իրավունքների կոպտագույն խախտումների վերաբերյալ փաստահավաք աշխատանք և արտահերթ զեկույցների պատրաստում, մարդու իրավունքների և ազատությունների հանրային իրազեկում:

Հաշվետու ժամանակաշրջանում ՄԻՊ հաստատությունը իրականացրել է իր կարևորագույն գործառույթը՝ անհատական դիմում-բողոքների ուսումնասիրությունը և քննարկումը: Պաշտպանի աշխատակազմն ստացել է 430 դիմում 510 անձանցից: 2020 թվականի համեմատ դիմումների թիվը աճել է 20%-ով: Պաշտպանի աշխատակազմի նստավայրում իրականացվել է մոտ 1075 ընդունելություն, աշխատակազմում գործող 116 և 6-116 անվճար թեժ գծերին ստացվել է 1000-ից ավելի հեռախոսազանգ, որոնցում բարձրացված հարցերի կապակցությամբ քաղաքացիներին տրվել է  բանավոր խորհրդատվություն:

Պաշտպանին դիմումներ են հասցեագրվել Արցախի Հանրապետության բոլոր վարչատարածքային միավորներից: Ինչպես նախորդ տարվա ընթացքում, այնպես էլ 2021 թվականին մայրաքաղաք Ստեփանակերտից ստացված դիմումները գերակշիռ մաս են կազմել (60%): Ստեփանակերտին հաջորդել են Քաշաթաղի (12%), Ասկերանի (10%), Մարտունու (5,5%), Մարտակերտի (5%), Հադրութի (4%),  Շուշիի (3%) և Շահումյանի (0,5%) շրջանները:

Աշխատակազմ մուտքագրված դիմումների 27%-ը ներկայցվել են Արցախի Հանրապետության սոցիալական զարգացման և միգրացիայի նախարարության, 13%-ը՝ Արցախի Հանրապետության տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության, 9%-ը՝ Արցախի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության, 8%-ը՝ Արցախի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության ոստիկանության, 4%-ը՝ Արցախի Հանրապետության առողջապահության նախարարության, 4%-ը՝ Արցախի Հանրապետության Ստեփանակերտի քաղաքապետարանի, 4%-ը՝ Արցախի Հանրապետության քաղաքաշինության նախարարության դեմ։ Մյուս պետական մարմինների դեմ ներկայացված դիմումները կազմում են ընդհանուրի 31%-ը։

Դիմումների զգալի մասը առնչվել է սոցիալական ապահովության իրավունքին (48%), սեփականության իրավունքին (13%), աշխատանքային իրավունքներին (10%), պատշաճ վարչարարության իրավունքին (5%), տեղեկություններ ստանալու իրավունքին (4%), ազատ տեղաշարժվելու և քաղաքացիության իրավունքին (3%), արդար դատաքննության իրավունքին (2%), առողջության պահպանման (2%), կրթության (1%) իրավունքներին և ազատություններին:

Արդար դատաքննության իրավունքի հետ կապված հիմնական խնդիրներից է մնում ողջամիտ ժամկետում գործի քննության իրավունքի պատշաճ իրացման հետ կապված խնդիրը։ Ողջամիտ ժամկետի խախտման հիմնական պատճառներից են դատարանների ծանրաբեռնվածությունը, ապացույցներ հետազոտելու անհրաժեշտությունը և դրանից բխող փորձաքննության մարմինների ծանրաբեռնվածությունը։ Դատական համակարգում առկա կառավարման և ընթացակարգային մի շարք խնդիրների կարգավորման, դատարանների գործունեության թափանցիկության բարձրացման նպատակով պետք է Արցախում ներդրվի դատական տեղեկատվական առցանց համակարգ։ Պետք է արձանագրել, որ կալանավորման վերաբերյալ միջնորդությունների ներկայացման և դատարանի կողմից բավարարման դեպքերը մեծ թիվ են կազմում: 2021 թվականին նախաքննության մարմինների կողմից ներկայացվել է մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին 72 միջնորդություն, որոնցից բավարարվել է 63-ը: Խնդիրն ունի ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ իրավակիրառական հիմք: Մեկ այլ օրենսդրական խնդիր է կալանավորման վերաբերյալ միջնորդությունները դռնփակ դատական նիստում քննության առնելու վերաբերյալ դրույթը։ Կալանավորման կիրառման և դրա ժամկետի երկարացման վերաբերյալ գործերի դատական քննությունը պետք է տեղի ունենա ոչ թե դռնփակ, այլ դռնբաց ռեժիմով, ինչը կապահովի կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ գործերի դատական քննության հրապարակայնությունը։

Պատշաճ վարչարարության իրավունքի վերաբեյալ ներկայացված դիմում-բողոքները առնչվել են քաղաքացիների դիմումներին գրավոր պատասխան տալու օրենսդրական ժամկետը չպահպանելուն, պետական մարմինների կողմից քաղաքացիների դիմումները չընդունելուն, պաշտոնատար անձանց կողմից քաղաքացիների նկատմամբ ոչ պատշաճ վերաբերմունքի դրսևորմանը, նրանց կողմից իրավունքների ոչ հստակ պարզաբանմանը։ Պետք է փաստել, որ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և պաշտոնատար անձանց կողմից պատշաճ վարչարարության իրավունքի խախտումների դեպքերը տարիների ընթացքում նվազում չեն գրանցվում:

Տեղեկություններ ստանալու իրավունք։ Նույն խնդիրնեը առկա են նաև տեղեկություններ ստանալու իրավունքի մասով։ Հաղորդման մեջ արձանագրվել է, որ նշված իրավունքի իրացման շրջանակներում Պաշտպանի աշխատակազմն առնչվել է ոչ թե օրենսդրական կարգավորումներում առկա խնդիրների, բացերի, այլ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պաշտոնատար անձանց կողմից օրենսդրական կարգավորումներով չառաջնորդվելու կամ օրենքի պահանջները ոչ լրիվ և պատշաճ կատարելու դեպքերի: Որպես անձի պահանջած տեղեկությունները չտրամադրելու պատճառ պետական մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք հիմնականում մատնանշում  են իրենց ծանրաբեռնվածությունը, մինչդեռ օրենսդրությամբ նախատեսված  են համապատասխան ընթացակարգեր և ժամկետներ, որոնց խախտումների համար, ցավոք, պատասխանատուները պատասխանատվության չեն ենթարկվում։

Ազատ տեղաշարժի իրավունքի հետ կապված ներկայացված դիմումները վերաբերել են քաղաքացիության, անձնագիր ստանալու, ինչպես նաև մի վայրի հաշվառումից հանվելու և մեկ այլ վայրում hաշվառվելու հարցերին։ Ուսումնասիրությունները վկայում են, որ Արցախի Հանրապետության տարածքների  բռնազավթման հետևանքով գործնականում այդ տարածքներում քաղաքացիների հաշվառման և հաշվառումից հանելու հիմքերը և ընթացակարգերը փոփոխությունների են ենթարկվել, այնուամենայնիվ իրավաստեղծ բնագավառում ոլորտը կարգավորող իրավական ակտերում փոփոխություններ և լրացումներ չեն կատարվել, ինչի հետևանքով պետական լիազոր մարմինների գործունեության հայեցողական սահմանները ընդլայնվել են։

Անձնական իրավունքների պաշտպանությունն իրավապահ մարմինների գործունեության բնագավառում։ Պաշտպանին հասցեագրված գրավոր և բանավոր դիմումներն ու ահազանգերը, ուսումնասիրությունները, ոստիկանության բաժիններ կամ իրավապահ համակարգի այլ ստորաբաժանումներ կատարած մշտադիտարկման այցերը ցույց են տալիս, որ գործնականում դիտարկվող առանձին դրսևորումների արդյունքում իրավապահ մարմինների գործունեությունը մի շարք առումներով խնդրահարույց է։ Դրական տեղաշարժերը իհարկե կան, սակայն չունեն ինստիտուցիոնալ հիմք, բազում հարցեր անարդարացիորեն թողնված են իրավակիրառողի բարեխղճությանը կամ իրավիճակային լուծումներին, դեռ շարունակում են գործել «ավանդույթներ», որոնք դառնում են մարդու իրավունքների խախտումների պատճառ: Համակարգի խնդիրներից շարունակվում է մնալ մարդուն ազատությունից զրկելու մեխանիզմի անթույլատրելի սխալներով գործելը,  բերման ենթարկելը իրավունքների կոպիտ խախտումներով: Քրեական հետապնդման մարմինների կողմից դեպքի վայրի զննության ներքո խուզարկության իրականացումը անընդունելի է և վտանգում է ոչ միայն մարդու իրավունքների պաշտպանության երաշխիքները, այլև ուղիղ հարված է հասցնում այդ քննչական գործողության արդյունքում ձեռքբերված ապացույցների թույլատրելիությանը:

Սոցիալական ապահովության իրավունքին վերաբերող դիմումները հիմնականում առնչվում էին հաշմանդամության կարգ տրամադրելու, տեղահանված անձանց տրամադրվող սոցիալական աջակցությունների, երեխաների համար օրենքով նախատեսված նպաստ նշանակելու, տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից շինանյութի տեսքով տրամադրվող օգնության, կենսաթոշակի վերահաշվարկի և այլ հարցերի։ Մեծ թիվ են կազմել այն բողոք դիմումները, որոնք վերաբերել են տեղահանված անձանց տրամադրվող սոցիալական աջակցություններին։ Հիմնական խնդիր էր այն, որ պետական աջակցության սոցիալական ծրագրերի շահառուների ցուցակում ընդգրկվելու դիմումների մերժումը պայմանավորված է եղել շահառու հանդիսանալու համար անհրաժեշտ նախապայմաններին չբավարարելու հանգամանքով, այդուհանդերձ մեծ թիվ են կազմել նաև այնպիսի դիմումներ, որոնք լիազոր մարմինների կողմից չեն ընդունվել տեխնիկական անճշտությունների, մասնավորապես անվան, ազգանվան սխալ մուտքագրման, ծրագրի շահագործման համակարգի ոչ հավաստի տվյալների շրջանառման և  այլ պատճառներով: Հարկ է նշել, որ սոցիալական աջակցության միջոցառումների հետ կապված նմանատիպ մի շարք խնդիրներ Պաշտպանի աշխատակազմի միջամտությամբ կարգավորվել են, և քաղաքացիները օգտվել են իրենց հասանելիք դրամական աջակցությունից:

Աշխատանքային իրավունքներին առնչվող դիմումները վերաբերել են աշխատանքային պայմանագիրն անհիմն լուծելուն, առանց իրավաչափ հիմքի հաստիքների կրճատմանը, վերջնահաշվարկ չտրամադրելուն, առանց օրենքով սահմանված ընթացակարգերի պահպանման նկատողություններ տալուն։ Աշխատանքային իրավունքների խախտումները մեծ մասամբ արձանագրվել են գործատուների կողմից օրենսդրության սխալ կիրառման հետևանքով: Ընդ որում, նկատվել է միտում, երբ գործատուներն աշխատանքից ազատելու անհատական իրավական ակտի ոչ իրավաչափության փաստն ընդունելուց հետո շարունակում են միջոցներ չձեռնարկել դրանց հետևանքով առաջացած խախտումները վերացնելու ուղղությամբ: Գործատուները շատ դեպքերում աշխատողների հետ միջանձնային տարաձայնությունների, աշխատողների վարքագծի՝ սեփական պատկերացումներին հակասելու դրդումներով որոշումներ են կայացնում՝ փորձելով դրանց ձևական կողմը տեղավորել աշխատանքային օրենսդրության շրջանակներում, ինչն ինքնին առաջ  է բերում իրավական պետության համար անցանկալի հետևանքներ:

Կրթության իրավունք։ 2021 թվականին կրթության իրավունքի իրացման վրա իր հետքն են թողել կորոնավիրուսային համավարակով պայմանավորված սահմանափակումները: Ուսումնական հաստատությունները ստիպված անցել են ուսումնական գործընթացի կազմակերպման հեռավար ռեժիմի, ինչը ի հայտ է բերել բազմաթիվ խնդիրներ՝ ուսուցման մեթոդիկայի բացակայություն, սոցիալական անհավասարություն, կրթության որակի վատթարացում: Հատկապես բազմազավակ ընտանիքներում երեխաների մասնակցությունը հեռավար ուսուցման գործընթացին գրեթե անհնար էր ապահովել ընտանիքում երեխաների քանակին համապատասխան անհրաժեշտ սարքերի՝ հեռախոսների, պլանշետների կամ համակարգիչների բացակայության պատճառով, ինչի հետևանքով երեխաները իրենց վրա զգացել են սոցիալական անհավասարության  բացասական դրսևորումներ: Ավելին, հանրապետությունում համացանցային կապի հասանելիության անբավարար մակարդակը էլ ավելի է վատթարացրել իրավիճակը։ Արցախի Հանրապետության սահմանային համայնքներում կրթության իրավունքի իրացմանը խոչընդոտել է նաև թշնամու ագրեսիվ վարքագիծը: Որոշ ուսումնական հաստատություններում ակնհայտ սպառնալիքների ազդեցության ներքո, մարդու ֆիզիկական անվտանգության անմիջական վտանգի առկայության պայմաններում, ուսումնական գործընթացը պարբերաբար ընդհատվել է։

Կրթության իրավունքի իրացման դժվարությունների հետ շարունակում են բախվել կրթության առանձնահատուկ պայմաննների կարիք ունեցող և հաշմանդամություն ունեցող երեխաները։ Թեև հանրապետությունում 2010 թվականին օրենսդրությամբ կատարված փոփոփոխություններով ներդրվել է ներառական կրթությունը, առ այսօր ոլորտում առկա են գործնական և օրենսդրական լուրջ խնդիրներ, որոնք պայմանավորված են գլխավորապես մասնագիտական կարողությունների զգալի պակասով, նյութատեխնիկական պայմանների սղությամբ, կարգավորող օրենսդրության թերություններով և հասարակության կարծրատիպերով:

Սեփականության իրավունքի բնագավառում բողոքներ են ներկայացվել բռնի տեղահանված անձանց բնակարանների տրամադրման, վերաբնակեցման ծրագրերով, ինչպես նաև զինծառայողների բնակելի տուն կամ բնակարան հատկացնելուն, նախնական համարժեք փոխհատուցմանը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից կառուցապատման կամ վարձակալության իրավունքով հողատարածքների տրամադրմանն ու մի շարք այլ հարցերի վերաբերյալ։ Արցախի Հանրապետությունում սեփականության իրավունքի պաշտպանության վիճակի մշտադիտարկման ընթացքում Պաշտպանի հաստատության կողմից հատուկ ուսումնասիրության առարկա են եղել «Ռազմական դրության իրավական ռեժիմի մասին» օրենքում 2021 թվականի հունիսի 29-ի ՀՕ-75-Ն օրենքով լրացված և փոփոխված կարգավորումները: Մասնավորապես, կատարված ուսումնասիրությունների հիման վրա Պաշտպանն արձանագրել է, որ, ըստ էության, օրենքով սահմանված կարգավորումները պետք է բխեն Սահմանադրությամբ և Քաղաքացիական օրենսգրքով՝ որպես գույքային հարաբերությունները կարգավորող համակարգված ակտի, սահմանված ընդհանուր և ելակետային դրույթներից, չպետք է նախատեսեն այդ դրույթներից տարբերվող՝  օրենքով չնախատեսված հատուկ կարգավորումներ: Հատուկ ընդգծվել է, որ Սահմանադրության 60-րդ հոդվածով և Քաղաքացիական օրենսգրքով նախատեսված դրույթների պահպանմամբ, համաձայն որոնց գույքի օտարումը կատարվում է օրենքով սահմանված կագով և պայմաններում, գույքի օգտագործման դիմաց տրվող վճարի հետ կապված հարաբերությունները՝ որպես գույքի օտարման գործընթացի էական տարր, պետք է կարգավորվեն օրենքով: Վերոգրյալից բացի՝ անհրաժեշտ է, որ սահմանված իրավակարգավորումները համապատասխանեն իրավական որոշակիության սկզբունքին, ինչը ենթադրում է անձի սեփականության իրավունքին միջամտելու վերաբերյալ նրա պատշաճ և հիմնավոր տեղեկացվածություն և տարբեր շահերի համադրման համատեքստում իր իրավունքների արդյունավետ դատական պաշտպանության հնարավորություն: Հաշվի առնելով, որ կատարված փոփոխությունները դեռևս չեն կիրառվում՝ ենթադրելի է, որ կիրառման ընթացքում առաջանալու են բազմաթիվ այլ խնդիրներ, որոնք լինելու են ՄԻՊ աշխատակազմի ուշադրության կենտրոնում։

Ազատազրկման վայրերում պատիժը կրող դատապարտյալների, կալանավորված անձանց իրավունքների պաշտպանության բնագավառում Արցախի ՄԻՊ հաստատության հնարավորությունները սահմանափակվել են պայմանավորված այն հանգամանքով, որ ադրբեջանական ագերսիայի և Շուշի քաղաքի բռնազավթման հետևանքով Շուշիի քրեակատարողական հիմնարկում պատիժը կրող դատապարտյալները և կալանավորված անձինք տեղափոխվել են Հայաստանի Հանրապետություն և շարունակել պատիժը կրել կամ կալանքի տակ գտնվել Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության քրեակատարողական հիմնարկներում: Թեև Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի կողմից օրենքով սահմանված՝ կանխարգելման ազգային մեխանիզմի կարգավիճակի շրջանակներում իրականացվել է նշված անձանց իրավունքների և ազատությունների մշտադիտարկում, այնուամենայնիվ առկա են մի շարք խնդիրներ, մասնավորապես՝ արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցվելու և կապ պահպանելու իրավունքի լիարժեք իրագործման, դատապարտյալների և կալանավորված անձանց իրավաբանական օգնություն ստանալու սահմանադրական իրավունքը և հատկապես օրենսդրությամբ պաշտպանական կողմի համար սահմանված իրավունքների իրացման տեսանկյունից։

Ձերբակալվածների պահման վայրում պահվող և հարկադիր բուժման մեջ գտնվող անձանց իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության անհրաժեշտությամբ պայմանավորված, Պաշտպանն ու աշխատակազմի ներկայացուցիչները 2021 թվականի ընթացքում պարբերական չհայտարարված այցեր են իրականացրել վերոնշյալ հիմնարկներ, արձանագրվել են բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց վերաբերյալ իրավասու մարմիններին ներկայացվել են առաջարկություններ բնագավառում առկա համակարգային խնդիրների լուծման ուղղությամբ։ Խիստ կարևոր է շարունակում մնալ հոգեթմրաբանական դիսպանսերի շենքային անմխիթար պայմանները, Ոստիկանության ստորաբաժանումներում գործող ձերբակալվածների պահման վայրերի շենքային ու օրենսդրությամբ սահմանված պայմանների բացակայությունը։

2021 թվականին հատկապես կարևորվել է հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանության հետ կապված խնդիրները հասարակության և պետական մարմինների մշտական ուշադրության տակ պահելու ու համատեղ ջանքերով այդ խնդիրների լուծմանն ուղղված կոնկրետ քայլերի ձեռնարկման տեսանկյունից։ Ստեղծվել է Մարդու իրավունքների պաշտպանին առընթեր՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանության հարցերով խորհուրդը։ Այս ոլորտում, ի թիվս այլ հարցերի, պետք է հատուկ անդրադառնալ ֆիզիկական միջավայրի մատչելիության հետ կապված սահմանափակումներին, պետք է նշեմ, որ այս ուղղությամբ շոշափելի առաջընթաց չի արձանագրվել, ներկայացված խնդիրների մեծամասնությունը շարունակում է պահպանվել։ Ավելին, որոշակի դիտարկումներ ցույց են տալիս, որ նոր կառուցվող շենքերում ևս չի պահպանվում հաշմանադամություն ունեցող անձանց մատչելի միջավայրի համար սահմանված չափանիշները։

Պաշտպանի ուշադրության կենտրոնում է եղել նաև երեխաների իրավունքների պաշտպանությունը։ Դրական առումով պետք է արձանագրել, որ պատերազմի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխված Ստեփանակերտի գիշերօթիկ հաստատությունը 2021 թվականի ապրիլին տեղափոխվել է Ստեփանակերտ և շարունակում է իր գործունեությունը։ ՄԻՊ աշխատակազմը պարբերաբար այցեր է իրականացնում և փորձում իր լիազորությունների շրջանակում լուծումներ տալ առկա խնդիրներին։ Հաշվետու տարում հրապարակվել է Երեխաների իրավունքների պաշտպանության օրենսդրության և իրավիճակի մասին արտահերթ զեկույցը, որը կատարված վերլուծությունների հիման վրա գործադիրին է ներկայացվել 171 առաջարկություն։

Բռնի տեղահանված անձինք։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի կողմից Արցախի Հանրապետության դեմ սանձազերծված պատերազմական գործողությունների հետևանքով Արցախի Հանրապետության 118 համայնք ամբողջությամբ, իսկ 2 համայնք՝ մասնակի, կամ ընդհանուր 215 բնակավայր անցել են Ադրբեջանի օկուպացիայի տակ: Այդ բնակավայրերից բռնի տեղահանվել է մոտ 40 000 անձ, ինչը պայմանավորել է այդ անձանց` Արցախի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, օրենսդրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված իրավունքների՝ սեփականության, աշխատանքային, կրթության, սոցիալական ապահովության, բնակության վայրի ազատ ընտրության և ազգային ու միջազգային իրավական պաշտպանության ներքո գտնվող այլ իրավունքների զանգվածային և աննախադեպ խախտումների, որոնց հետևանքները բռնի տեղահանված անձինք կրել են նաև 2021 թվականի ողջ ընթացքում: Տարվա ընթացքում ՄԻՊ աշխատակազմի կողմից մշտադիտարկման այց են կատարել տեղահանված անձանց կենտրոնացված բնակության հաստատություններ, հավաքագրել խնդիրներն ու դրանք ներկայացրել պետական լիազոր մարմիններին։ Չնայած պետության կողմից ներդրված մեծածավալ ջանքերի, բռնի տեղահանված անձինք շարունակում են բախվել բնակարանների սղության, չհիմնավորված բարձր բնակվարձերի, սոցիալական աջակցության այս կամ այն ծրագրերից անհիմն դուրս մնալու, կորսված փաստաթղթերի վերականգնման ուղղությամբ բյուրոկրատական քաշքշուքների և մի շարք այլ հարցերի։

2021 թվականի ընթացքում Պաշտպանի աշխատակազմի կողմից իրականացվել են նաև նորմատիվ իրավական ակտերի կատարելագործման ուղղությամբ աշխատանքներ։ Ուսումնասիրվել և վերլուծվել են 3 տասնյակից ավելի ակտեր, որոնցից յուրաքանչյուրի շրջանակներում ՄԻՊ հաստատությունը նպատակ է ունեցել նպաստել մարդու իրավունքների լավագույն պաշպանության և կանոնակարգման ենթակա իրավահարաբերությունների մարդակենտրոն ուղղվածության ապահովմանը։

2021 թվականի ընթացքում Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը շարունակել է 2020 թվականի աշնանը Արցախի ժողովրդի դեմ սանձազերծված ադրբեջանա-թուրքական ագրեսիայի հետևանքով անհայտ կորած և գերեվարված անձանց վերաբերյալ տվյալների հավաքագրումը, ցուցակների պարբարաբար թարմացումները և դրանք՝ Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության պետական մարմիներին և միջազգային կազմակերպություններին տրամադրելու ուղղությամբ աշխատանքները։ Միևնույն ժամանակ ակտիվ և օպերատիվ աշխատանքներ են տարվել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության դրույթների խախտմամբ ադրբեջանական զինված ուժերի հանցավոր գործողությունների հետևանքով Արցախի ժողովրդի իրավունքների կապտագույն խախտումները փաստագրելու և դրանք միջազգային ատյաններին ներկայացնելու ուղղությամբ։ Արձանագրված յուրաքանչյուր դեպքով Պաշտպանի հաստատությունը հանդես է եկել հրապարակային հայտարարություններով, ներկայացրել դեպքերի մանրամասներն ու նամակներով դիմել միջազգային կազմակերպություններին, մարդու իրավունքների պաշտպանության առաջնային մանդատ ունեցող կառույցներին և իրավապաշտպան կազմակերպություններին։

2020թ. նոյեմբեր ամսից սկսած Ստեփանակերտ քաղաքի, Ասկերանի, Մարտունու, Մարտակերտի և Շուշիի շրջանների գյուղերի հարևանությամբ տեղակայված ադրբեջանական դիրքերից պարբերաբար տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից կրակոցներ են արձակվել մոտակա հայկական խաղաղ բնակավայրերի ուղղությամբ, որի հետևանքով հաճախ գնդակները թափվել են բնակարանների տանիքներին կամ բակերում, խոցել բնակելի տների և այլ շինությունների պատերը, պատուհանները։ Եռակողմ հայտարարությունից հետո Ադրբեջանը պարբերաբար խախտել է «Հայտարարության» 1-ին կետում նշված` «կրակի ու ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցման» պայմանը, որի հետևանքով սպանվում են մարդիկ, խախտվել և ճնշվել են մարդու գոյության ու ապրելու համար անհրաժեշտ պարզագույն իրավունքներ:

Սրան զուգահեռ՝ ադրբեջանական կողմը տարբեր մեթոդների կիրառմամբ շարունակել է ոտնձգություններն Արցախի քաղաքացիների հոգեբանական անձեռնմխելիության դեմ՝ նպատակ հետապնդելով  վախի և հուսահատության մթնոլորտ ձևավորելու խաղաղ բնակչության շրջանում և ստիպելու մարդկանց լքել իրենց բնակավայրերը։

 Ընթացիկ տարում Մարդու իրավունքների պաշտպանի կողմից հրապարակվել է «Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) հայկական մշակութային ժառանգությունը. Ադրբեջանի կողմից իրականացված վանդալիզմի դեպքերը և հայկական հուշարձաններին սպառնացող ոչնչացման վտանգը» արտահերթ զեկույցը, «Ադրբեջանի կողմից գերեվարված հայ զինծառայողների և քաղաքացիական անձանց` կեղծ մեղադրանքների վրա հիմնված հետապնդումների և դատավարությունների վերաբերյալ» միջանկյալ զեկույցը, «Ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից Արցախի քաղաքացիական անձանց սպանության դեպքերի վերաբերյալ» միջանկյալ զեկույցի թարմացված տարբերակը:  Պատրաստված բոլոր զեկույցները տարածվել են Միավորված ազգերի կազմակերպությունում որպես պաշտոնական փաստաթուղթ։

Արցախի Հանրապետության պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ համագործակցությունը Պաշտպանը դիտարկում է որպես օրենսդրությամբ օմբուդսմանի ինստիտուտին վերապահված գործառույթների ու խնդիրների իրականացման կարևորագույն պայման և միջոց: Առանձնակի նշանակություն է տրվել Պաշտպանի և Հայաստանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպանի միջև համագործակցությանը, որը հիմնականում իրականացվել է դիմումների փոխանակման, հանդիպումների, համատեղ հայտարարությունների միջոցով:

ՄԻՊ գործունեության կարևորագույն ուղղություններից է համագործակցությունը Սփյուռքի և միջազգային կառույցների հետ, այդ թվում` ՀՅԴ Հայ դատի հանձնախմբերի և գրասենյակների, «Ճշմարտության և արդարության կենտրոնի», Ամերիկայի «Հայ իրավաբանների միության», Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի Լեռնային Ղարաբաղի առաքելության, Եվրոպական օմբուդսմանի ինստիտուտի և մի շարք այլ կառույցների հետ:

Համագործակցության առանցքում եղել և շարունակում է մնալ միջազգային հանրությանը Ադրբեջանի կողմից Արցախի խաղաղ բնակչության դեմ վարվող հայատյաց քաղաքականությունը և դրա հետևանքները ներկայացնելը:  Այս համատեքստում հեռավար կերպով մասնակցել ենք տարբեր միջազգային կազմակերպությունների կողմից կազմակերպված հանդիպումների և քննարկումների, մոտ 200 հասցեական նամակներ են հղվել միջազգային  գործընկերներին, Պաշտպանը հանդես է եկել տեսաուղերձներով:

            2021 թվականին Պաշտպանի աշխատակազմը հրապարակել է մոտ 150 մամուլի հաղորդագրություններ, որոնք լայն տարածում են ստացել ինչպես Արցախի և Հայատանի Հանրապետությունների, այնպես էլ միջազգային զանգվածային լրատվության միջոցներով»։

 


Տեքստում սխալ կամ վրիպակ նկատելու դեպքում, ուղարկեք խմբագրին հաղորդագրություն` նշելով տվյալ սխալը, այնուհետև սեղմելով Ctrl-Enter:

Լրահոս

Այսօր, 10:52 Մաղթում ենք, որ մասնագիտական դժվարին ուղին անցնեք պատասխանատվությամբ. Դատավորների միությունը՝ դատախազներին Այսօր, 10:47 Հայաստանը բարձր է գնահատում Կանադայի հետ հարաբերությունների վերընթաց զարգացումը. Փաշինյանը շնորհավորական ուղերձ է հղել Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոյին Այսօր, 10:41 Հայ-ֆրանսիական համագործակցության հերթական միջոցառումը` ակնաբույժների համար. Փոխնախարարն այցելել է Գյումրի Այսօր, 10:37 Վիճաբանություն և դանակահարություն` Գյումրիում, 29-ամյա երիտասարդ է վիրավորվել Այսօր, 10:32 Հուսանք՝ ԱՄՆ ջանքերը կլինեն շարունակական և կհասնենք տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու մեր նպատակին. Փոխվարչապետ Այսօր, 10:22 ՏԿԵ նախարարը ծանոթացել է Լծեն-Տաթև ավտոճանապարհի վերակառուցման աշխատանքներին Այսօր, 10:19 «Հրապարակ». Հոսպիտալացված Ջհանգիրյանին են այցելել Վահագն Խաչատուրյանը, իսկ հաջորդ օրը՝ ՀՀ նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը Այսօր, 10:11 «Ժողովուրդ». ԱԱԾ-ում հարցաքննվել է Հովիկ Աբրահամյանի՝ Մոնումենտում կառուցված առանձնատան կասկածելի վաճառքի գործը քննող քննիչը Այսօր, 10:04 «Հրապարակ». Փաշինյանն այնքան է գինովցած եղել, որ Սպիտակցի Հայկոյին խոստացել է՝ «սեպտեմբերի 21-ին դու երգելու ես Հանրապետության հրապարակում» Այսօր, 09:58 «Ժողովուրդ». Միմյանց հասցեին ամենասուր քննադատությունը հնչեցնող ընդդիմադիրներն ու իշխանականները հանդիպումներ են ունենում օտար երկրների հայաստանյան «տարածքներում» Այսօր, 09:49 «Ժողովուրդ». Հայկ Մարությանն ի՞նչ կապ ունի շուրջ 16 մլրդ դրամի չարաշահումների հետ Այսօր, 09:42 «Հրապարակ». Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատում, բառի բուն իմաստով, անտերություն է Այսօր, 09:33 «Հրապարակ». Դիմադրության շարժման մոտ 4 տասնյակ մասնակից վերջին օրերին ՊՆ եռամսյա զորահավաքներին մասնակցելու ծանուցագիր է ստացել 30/06/2022 21:25 «Նրանք Հայաստանում գերեզման էլ չեն ունենալու․ Երկիր հանձնող, դավաճանության գնացած, անմեղ մարդկանց բանտարկած, սրիկայությունների շարք գործած մարդիկ գերեզման չեն ունենալու Հայաստանում»․ Սաղաթելյան 30/06/2022 21:15 Լեհաստանում ողջունել են ամերիկյան մշտական ռազմաբազաների տեղակայման ուղղությամբ արված «առաջին քայլը» 30/06/2022 21:05 Սկզբունքորեն դեմ եմ միջազգային իրավունքի ինստիտուտը վերացնելու մասին պնդումներին․ Պուտին 30/06/2022 20:54 Շարժումը նոր թափ է ստանալու․ Կգա ժամանակը, կտեսնեք․ Իշխան Սաղաթելյան 30/06/2022 20:44 Սյունիքի մարզպետ Ռոբերտ Ղուկասյանը Վահագն Խաչատուրյանին է ներկայացրել մարզում տիրող ընդհանուր իրավիճակը 30/06/2022 20:32 Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում թիմային պայքարում Հայաստանի ներկայացուցիչներն ընդգրկվել են պատվավոր առաջին հնգյակում 30/06/2022 20:20 Ի՞նչ պետք է ուտեն երեխաները՝ տեսողությունը բարելավելու համար 30/06/2022 20:07 «Մանդատից կամ պաշտոնից զրկվելը դատավճիռ չէ․ Դուք եք, որ մանդատի ու պաշտոնի համար հայրենիք եք հանձնում թշնամուն»․ Շարմազանովը՝ գործող իշխանություններին 30/06/2022 19:53 ԱԺ-ում վաղը արտահերթ նիստ են գումարելու․ օրակարգում Իշխան Սաղաթելյանին և Վահե Հակոբյանին պաշտոններից զրկելու հարցն է 30/06/2022 19:40 Ինչպե՞ս մարզվել մեծ տարիքում 30/06/2022 19:30 «Ոսկե ծիրան» կինոփառատոնի պատվավոր հյուրն է Կոստա-Գավրասը 30/06/2022 19:21 ԱԺ նախկին պատգամավոր Լևոն Սարգսյանը դատապարտվել է 9 տարվա ազատազրկման 30/06/2022 19:10 Ո՞ր սպորտաձևերն են հարմար 2 տարեկան փոքրիկների համար 30/06/2022 19:03 Համադրելով ՀՀ վարչապետի և Արցախի նախագահի մտքերը՝ կարելի է ենթադրել, որ Բերձորի ճակատագիրը կանխորոշված է. Մետաքսե Հակոբյան 30/06/2022 18:55 Առանց Արայիկ Հարությունյանի հայտարարության էլ Բերձորի հարցը վճռված է. Ռազմական փորձագետ 30/06/2022 18:47 «Բանակցային գործընթացում գլխավոր սպառնալիքն է Հայաստանի անգործությամբ Ադրբեջանի օրակարգը սպասարկելը»․ Տեղի ունեցավ «Արցախի արդի մարտահրավերները. Բերձորի հանձնում, նոր պատերա՞զմ» խորագրով քննարկումը 30/06/2022 18:40 Ստոմատիտ. Պատճառները, կանխարգելումն ու բուժումը 30/06/2022 18:32 Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնն ամերիկյան հյուրախաղերից վերադարձել է մրցանակներով 30/06/2022 18:21 Անահիտ Ավանեսյանն ընդունել է ՀՀ-ում Իսրայելի Պետության նորանշանակ դեսպանին 30/06/2022 18:10 Պարկինսոնի հիվանդություն. Առաջացման պատճառներն ու բուժումը 30/06/2022 17:58 Խաբեությամբ գումար են հափշտակում այսպես կոչված՝ 18+ կայք մուտք գործողներից․ (Տեսանյութ) 30/06/2022 17:46 ՔԿՀ-ում խոշտանգման արձանագրություն չկազմելու պատճառով սկսվել է ուսումնասիրություն 30/06/2022 17:33 ՀՀ իշխանությունը ԶՈՒ-ի հետ կապված մեկ նպատակ ունի՝ ամբողջությամբ պահել իր կուսակցական վերահսկողության ներքո․ Տիգրան Աբրահամյան 30/06/2022 17:20 «Եթե ԵԱՀԿ-ն չի աշխատում, ուրեմն նոր ԵԱՀԿ է պետք»․ Մեդվեդև 30/06/2022 17:07 Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը Հայաստանում երաշխավորում է Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը․ Արթուր Ղազինյան 30/06/2022 16:55 Վահագն Խաչատուրյանին հավատարմագրերն է հանձնել Բենինի նորանշանակ դեսպանը 30/06/2022 16:44 Մադրիդում տեղի է ունեցել Էրդողանի և Բայդենի հանդիպումը 30/06/2022 16:33 Lիոնի, Լիոնի Մետրոպոլի և Երևանի քաղաքապետարանի միջև ձևավորված գործակցությունն առաջիկա տարիներին կընդլայնվի եռամյա նոր ծրագրով 30/06/2022 16:23 Ձայնագրությունը մոնտաժված է. Գագիկ Ջհանգիրյանը կարգապահական պատասխանատվության չի ենթարկվի 30/06/2022 16:16 Փոխնախարարն առաջարկել է Հայաստանի և Իրանի բեռնափոխադրողներին ազատել հարկերից ու տուրքերից 30/06/2022 16:03 Fly Arna-ն հայտարարել է «Cross Technics» ընկերության հետ պայմանագիր կնքելու մասին 30/06/2022 15:52 Կառավարությունը 353,559.4 միլիոն դրամ հատկացրեց Գեղարքունիքի մարզի սուբվենցիոն ծրագրերի համար 30/06/2022 15:42 Դատարանը մերժեց Աղվան Հովսեփյանի կալանավորումը փոխելու մասին միջնորդությունը 30/06/2022 15:27 Նախատեսվում է վերականգնել Արաքս գետի նախկին հունը՝ հետագա փլուզումներից խուսափելու համար 30/06/2022 15:17 Վահագն Խաչատուրյանը ստորագրել է մի շարք օրենքներ 30/06/2022 15:08 Զինծառայող Մարտիրոս Քոչարյանին ևս 3 վիրահատություն է անհրաժեշտ. կառավարությունը 67,3 մլն դրամ հատկացրեց ՊՆ-ին 30/06/2022 15:02 Պուտինն ու Ալիևը քննարկել են Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման հետ առնչվող հարցեր 30/06/2022 14:51 Զոհված, հաշմանդամ դարձած զինծառայողների և աշխարհազորայինների, ծնողազուրկ ու uակավ ապահովված բազմազավակ ընտանիքների երեխաները վաղը կմեկնեն ճամբար 30/06/2022 14:43 Տնտեսվարողներին պետական օժանդակության տրամադրումը երկարաձգվում է 6 ամսով 30/06/2022 14:31 Կվերականգնվի և կդյուրացվի ՀՀ պետական սահմանին մի շարք պետությունների քաղաքացիների մուտքի վիզա ստանալու հնարավորությունը 30/06/2022 14:24 Նիկոլ Փաշինյանն ընդունել է Հայաստանում Իսրայելի նորանշանակ դեսպանին 30/06/2022 14:08 Բերձորը պետք է շրջանցենք. Բերձորում հետագայում մեր հայրենակիցների ապրելու հնարավորությունը շատ քիչ եմ համարում. Արցախի նախագահ 30/06/2022 14:02 Օդի ջերմաստիճանն աստիճանաբար կնվազի 4-6 աստիճանով 30/06/2022 13:51 Սերգեյ Չիչոյանը և Կարեն Բիշարյանն ընտրվեցին Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի դատավորներ 30/06/2022 13:34 Հունահռոմեական ոճի ըմբիշները 4 մեդալ են նվաճել Մ20 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությունում 30/06/2022 13:22 Սերժ Սարգսյանն անիծեց Իշխան Սաղաթելյանին, երբ նրան համարեց ընդդիմության առաջնորդ. շնորհակալություն, պարո՛ն Սարգսյան. ԱԺ նախագահ (Տեսանյութ) 30/06/2022 13:14 Ստացվել է Եգիպտոսում «Էլ-Դաբաա» ԱԷԿ-ի առաջին էներգաբլոկի կառուցման թույլտվությունը 30/06/2022 13:05 Ողջունում եմ Արթուր Վանեցյանի արածը. մարդն ասաց, որ չի գալու խորհրդարան ու դրեց մանդատը. Ալեն Սիմոնյան (Տեսանյութ) 30/06/2022 12:55 Թրաֆիքինգի մեղադրանքով հետախուզվող կինը վերադարձել է Հայաստան և կալանավորվել 30/06/2022 12:44 Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման հարցում առանձնապես մեծ առաջընթաց չկա, Թուրքիան քաղաքական կամք չի ցուցաբերում. Ռուբեն Ռուբինյան 30/06/2022 12:34 «Արթո՛ւր, դավաճան, Արթո՛ւր, իջի ցած». Զոհված զինծառայողների ծնողները գլխավոր դատախազության դիմաց են (Տեսանյութ) 30/06/2022 12:25 Ադրբեջանը երկու անգամ հետաձգել է Արմեն Գրիգորյանի հետ հանդիպումը. մոտ ապագայում հնարավոր է Գրիգորյան-Հաջիև հանդիպում 30/06/2022 12:17 Այնպես չէ՝ երբ խոսել ենք խաղաղության օրակարգի մասին, մտածել ենք՝ ամեն ինչ շատ հեշտ է լինելու. 1,5 տարի ունենք՝ լուծումներ գտնենք. Արմեն Գրիգորյանը՝ Բերձորի ու Աղավնոյի ճակատագրի մասին (Տեսանյութեր) 30/06/2022 12:08 «Դուք չեք զղջա ինձ առաջադրելու համար». ՍԴ դատավորի պաշտոնում առաջադրվեց Սեդա Սաֆարյանի թեկնածությունը 30/06/2022 12:00 Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի ներդրումային ծրագրի շրջանակներում Սյունիքի վարչական սահմաններում գտնվող որոշ տարածքներ ճանաչվեցին հանրության գերակա շահ 30/06/2022 11:43 Բարձր թոշակ ու աշխատավարձ, 7% տնտեսական աճ. ինչ է սպասվում Հայաստանում 2023-2025 թվականներին (Տեսանյութ) 30/06/2022 11:28 Լարսը բաց է բոլոր տեսակի տրանսպորտային միջոցների համար 30/06/2022 11:23 Ոստիկանության ստորաբաժանումները բացահայտել են հանցագործության 72 դեպք 30/06/2022 11:14 «Առանց փշաքաղվելու չի լինում լսել այս երգը». Ալբերտ Հովհաննիսյանի հայրը՝ որդուն նվիրված երգի մասին 30/06/2022 11:06 Շիրակի մարզի Անուշավան գյուղի սկզբնամասում ՀԿԵ-ի վագոններից մեկը հրդեհվել է 30/06/2022 10:58 ՌԴ քաղաքացին Մաշտոցի պողոտայում փորձել է ինքնասպան լինել 30/06/2022 10:53 Հուլիսի 27-ին Հայաստանի դատավորների ընդհանուր ժողով է հրավիրվել 30/06/2022 10:52 «Ժողովուրդ». Գյուղատնտեսության ոլորտում շուտով դժգոհությունների մեծ ալիք է բարձրանալու 30/06/2022 10:45 Կառավարությունը հետևողական է տարածքային համաչափ զարգացմանը․ փոխվարչապետ Մաթևոսյանն այցելել է Արագածոտնի մարզ 30/06/2022 10:43 «Հրապարակ». Ռուբեն Վարդազարյանը իր դեմ հարուցված կարգապահական վարույթի որոշումը հնարավոր է բողոքարկի 30/06/2022 10:34 Իր պատասխանատվության տարածաշրջանում համապարփակ անվտանգությունն ապահովելու ԵԱՀԿ կարողությունը հարցականի տակ է. ՀՀ ԱԳ փոխնախարար 30/06/2022 10:25 «Հրապարակ». ԱՄՆ Հինգերորդ բանակային կորպուսի մշտական բազա և կենտրոնակայան է տեղակայվելու Լեհաստանում 30/06/2022 10:21 Այսօր Սերժ Սարգսյանի ծննդյան օրն է 30/06/2022 10:16 «Փաստ». Ինչն է դարձել Ապարանի ոստիկանապետի պաշտոնազրկման հիմնական պատճառը 30/06/2022 10:11 «Հրապարակ». Ներթիմային մրցակցությունը հատկապես ՔՊ մարզային խորհուրդների ձևավորման հետ կապված է սրվել 30/06/2022 10:01 «Փաստ». Իշխանություններն արտերկրից PR մասնագետներ և քաղտեխնոլոգներ են հրավիրել. մանիպուլյացիայի «դասեր» են անցկացնում 30/06/2022 09:54 «Ժողովուրդ». Ի՞նչ կհետևի հայտարարություններին, կամ ինչ քայլեր կձեռնարկեն ընդդիմադիրները հանրահավաքից հետո 30/06/2022 09:50 «Ժողովուրդ». Երևանի քաղաքապետ Հրաչյա Սարգսյանը քաղաքապետարանի աշխատանքից մեծ հաշվով տեղյակ չէ 30/06/2022 09:41 «Փաստ». Որևէ խորքային հիմնավորում չի նշվել, թե ինչի համար ու ինչպես է «ծախսվելու» ԱՄՆ-ից ստանալիք 120 միլիոն դոլար արժողությամբ դրամաշնորհը 30/06/2022 09:34 «Հրապարակ». Փաշինյանի անմիջական հրահանգով ցուցարարների նկատմամբ բռնություններ գործադրած բոլոր ոստիկաններն անխտիր պարգևատրվել են 29/06/2022 20:50 Սուրեն Աղաջանյանը ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության ոսկե մեդալակիր է 29/06/2022 20:40 Բրիտանիայում կարծում են, որ Շոտլանդիան չի ցանկանա անջատվել իրենցից՝ Ուկրաինայի իրադարձությունների լույսի ներքո 29/06/2022 20:30 Ցավազրկողները չարաշահել չի կարելի. դա կարող է բացասաբար ազդել աղեստամոքսային համակարգի վրա 29/06/2022 20:20 ՀՅԴ Հայ դատի համաշխարհային ցանցը, անկախ ՀՀ գործող իշխանությունների ամոթալի ու պարտվողական կեցվածքից, շարունակելու է Հայաստանի արտաքին քաղաքական շահերի սպասարկման աշխատանքները․ հայտարարություն 29/06/2022 20:11 Դիտարկվում է Հյուսիսային Օսիայում մաքսային անցակետ կառուցելու հարցը 29/06/2022 20:00 Կվինկեի այտուց. սննդային, դեղորայքային ալերգիաների հետևանք. ախտանշանները, բուժումը 29/06/2022 19:53 Ընդդիմությունը լիներ, թե չլիներ, հավաքվելու էին, իրենց սրտի թեկնածուին գլխավոր դատախազ ընտրեին. Քրիստինե Վարդանյան 29/06/2022 19:45 ԱԺ կոչվող «բալագանում» «ընտրություն» ներկայացումը բեմադրված է հավուր պատշաճի. իրավապաշտպան 29/06/2022 19:37 ԲԴԽ-ն Վճռաբեկ դատարանի հակակոռուպցիոն պալատի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության դատական կազմի դատավորի թեկնածուներ է առաջադրել․ նրանց լսել են ՔՊ խմբակցության անդամները 29/06/2022 19:30 Անաֆիլակտիկ շոկ. ախտանշանները, առաջին օգնություն 29/06/2022 19:20 ՌԴ Պետդուման առաջին ընթերցմամբ ընդունել է Հայաստանում ստացված վարորդական վկայականները ճանաչելու նախագիծը 29/06/2022 19:10 Համագործակցության 5-ամյա համաձայնագիր է ստորագրվել․ ԱՄՆ-ն Հայաստանին տրամադրելու է 120 միլիոն դոլարի դրամաշնորհ

Տվյալ բաժնի վերջին նյութերը