Մի մարդու պատմություն. Թելի. Ամրոցի մեջ ապրող կինը

Տունը գյուղի ծայրին է, 5 երեխա. Երկու տղա, երեք աղջիկ. Մեծին ամուսնացրել են: Արտաքինից գեղեցիկ կառուցված սեփական միհարկանի տուն է: Առավոտյան և երեկոյան հատկապես ակտիվ ելումուտ է. հարևանները կաթ ու մածուն, նաև` պանիր կամ տնական կաթնաշոռի հույսով են այցելում այս տուն: Տանը եզդու ընտանիք է բնակվում: Մարդիկ նախընտրում են հենց Թելիից գնել.  ներքին համոզում կա` մաքուր կաթ, պանիր, ու մածուն է վաճառում:

Դարպասից ներս երկար միջանցք է, որը տանում է բակ` տունը բաժանելով մառանային ու բնակելի հատվածների:
Բակում արդեն պատկերն այլ է. Կենդանիներ` ոչխարներ, կովեր, հավեր. Բնորոշ հոտ:

Պարզվեց Թելին խոսող կին է` իր կյանքի, ընդհանրապես եզդի ազգի սովորույթների մասին պատմել սիրում է. սովորույթներին ծանոթացա հենց բակում, որը նաև կիսաբնակելի է:

Եզդին ու քուրդն միմյանցից տարբերվո՞ւմ են հարցին Թելին պատասխանում է. «Տարբեր են, բա ի՞նչ»: Պարզվեց և' լեզվով, և' կրոնով այս երկու ազգերը միմյանցից տարբերվում են. «Մենք արև ենք պաշտում»,- բացատրում է Թելին ու ավելացնում` անգամ խնամիություն չեն անում, խոսելուց` իրար չեն հասկանում:

Հիմա քանի՞ երեխա են ունենում եզդիները, հարցնում եմ ես. «Հիմա երբ են բերո՞ւմ որ. Կա որ մեկ-երկուսն են ունենում: Առաջվա նման չէ»,- սրտնեղում է զրուցակիցս ու ավելացնում, երեխաներով լի տունն է եզդի ժողովրդին բնորոշ:

Եզդիների  համար ամուսնությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում. Աղջիկներն ու տղաները վաղ են ամուսնանում. Թելին ամուսնացել է 14 տարեկանում, ամուսինը եղել է մոտ 18 տարեկան:

Աղջիկները վաղ են ամուսնանում, եթե նույնիսկ  դպրոցում լավ են սովորում, նախընտրում են ամուսնությունը: Դրանից հետո աղջիկը թողնում է դպրոցը, փողոց էլ դուրս չի գալիս, անգամ հարևանների հետ շփումները հասնում են նվազագույնի:

Եզդի աղջիկներն առանձնահատկություն ունեն. «Մեր աղջիկները սիրած չեն պահում»,- ասում է Թելին հպարտությամբ ու շարունակում. Երբ գալիս են աղջիկ ուզելու, կարևորը ծնողների համաձայնությունն է. «Աղջիկը ինչ է ճանաչում, թե ո՞վ են. ծնողները պիտի համաձայնեն»:

Ամուսնությունից հետո հարսին դժկամությամբ են դուրս թողնում, նախ քանի որ դա արդեն սովորույթի է վերածվում, հետո էլ «մեր տղամարդիկ խանդոտ են»:

Եզդիները, պատահում է այլազգիների հետ էլ են ամուսնանում` հազվադեպ, իհարկե. աշխատում են խնամիանալ ազգի ներսում:

Թելին նաև հաշվում է, թե գյուղում քանի ընտանիք կա, երևի 14 տուն, շատերն արտագաղթել են` Ռուսաստան, Գերմանիա. Արտագաղթը մնում է արտագաղթը. Պատճառները նույնն են` հիմնականում` սոցիալական խնդիրները: Թեև եզդիները, հիմնականում, զբաղվում են անասնապահությամբ, սակայն այս ոլորտն էլ իրեն չի արդարացնում, կամ էլ ակնկալիքները չի արդարացնում:

«Հիմա աշխատանք չկա, դրա համար էլ եզդիները դուրս են գալիս, հիմա անասուններից եկամուտ չկա, գների հետ խաղում են` մեր աչքին էլ չի էրեվում, խոտը թանգ ա` 1300-1400 դրամ մեկ տուկը, մենք էլ խոտ քաղելու տեղ չունենք»,- ասում է Թելին:

Խոսելով անցնում ենք Թելիիենց մառան, որտեղ, պատերի երկարությանը զուգահեռ շարված են տակառները` պանրով լի. Առք ու վաճառք են անում, կամ հաճախորդներ արդեն կան` գալիս-տանում են: «Հեսա կլիենտը կգա կտանի» ցույց է տալիս պանիրը, «Հիմա գինը 1400-1500 է, բայց ասում են` կթանգի»: Տեղավորում է կաթի դույլը, քամում, լցնում կաթսաների մեջ` եռացնելու: Կրտսեր աջիկը մորն օգնում է. մառանում և խոհանուցում աշխատանքային եռուզեռ է. արագ պետք է կաթը վերամշակել:

Հարևանները հիմնականում հայեր են` շփումներ կան, ներկա են լինում հասանիքներին, խաղաղ գոյակցում են. Թելին հարևանությունից դժգոհ չէ, հակառակը աշխատում է լավ հարաբերություններ պահպանել:

Անցանք ազգային հագուստներին. Տարիներ առաջ եզդիներին կարելի էր տարբերել ազգային բնորոշ հագուստով` դարսածալ կիսաշրջազգեստներ` գունագեղ, նաև խայտաբղետ վերնազգեստ, մազերը հավաքած գլխաշորի տակ, սակայն հիմա, կարծես թե, տարբերելը դժվարացել է, ինչո՞ւ են եզդիները հրաժարվել ազգային հագուստներից:

Պարզվում է` նախկինում եզդիները պատվիրում էին հագուստ դերձակների մոտ` և հայ, և եզդի, սակայն վերջին տարիներին հրաժարվել են դերձակներին այցելելուց, օգտվում են խանութներից. «Հիմա եզդիներ կան, որ հայից չեն տարբերվում»:

Ամուսնու հետ է խոսում Թելին, անցնում հայերենի` ջուր խմա՞վ ու եզդիերեն ինչ-որ բան է ասում, իհարկե` չեմ հասկանում:

Հարսանիքը աշխատում են ամսվա կենտ օրերին անել, սովորույթն է այդպիսին. «Հայերն էլ են էդպես ամուսնանում»,- համոզում է Թելին... որքան էլ փորձեցի նման սովորույթ հիշել` չկարողացա: Ինչևէ:

Ամառները Թելին ընտանիքով բարձրանում է Գառնիի սարերը, որտեղ կարող են պահել կենդանիներին. գարնանը գնում են, աշնանը վերադառնում: Պատմում է Գառնիի սառնորակ աղբյուրների մասին, թե ինչպես են զբոսաշրջիկները զարմանում ջրի մաքրության վրա, և թե ինչպես աշխարհից հեռու մի վայրում նման զարմանահրաշ ջուր կա` աշխարհին անհայտ: 

Հրաժեշտ տվեցի ընտանիքին, փակվեց շքամուտքի դուռը, որը մի սահման է մի իրականությունից մյուս իրականություն ու մեկ տարբերություն. Տունը ամրոցի նման փակ ու ամուր էր կառուցված` միջնադարյան ամրոցի նման և առանց պատուհաններ, անջրպետված արտաքին աշխարհից:

Նախորդող հրապարակումներ`  Մի մարդու պատմություն. Մարիամ. Անսահմանափակ հնարավորություններով աղջիկը

Մի մարդու պատմություն. Մարգո. Աստծու տվածով գոհացող կինը

Մի մարդու պատմություն. Մանյա. Աշխարհի մաքրությունն իր վրա վերցրած կինը