Շահ Աբասի կազմակերպած բռնագաղթի ամենածանր վիճակներում անգամ, հայերը չեն կորցրել ինքնությունը, Հայրենիք վերադառնալու և պետություն վերաստեղծելու հույսը. «Մեր պատմությունը» նախագիծ (Տեսանյութ) 
10/10/2024 11:32

Շահ Աբասի կազմակերպած բռնագաղթի ամենածանր վիճակներում անգամ, հայերը չեն կորցրել ինքնությունը, Հայրենիք վերադառնալու և պետություն վերաստեղծելու հույսը. «Մեր պատմությունը» նախագիծ (Տեսանյութ) 

17-րդ դարի սկզբին պարսից Շահ Աբասի կազմակերպած հայերի բռնագաղթը հայոց պատմության ամենաողբերգական էջէրից է: Փաստացի, պարսակական տիրապետության տակ գտնվող Արևելյան Հայաստանի զգալի հատվածը 1604թ.-ին զրկվեց ավելի քան 600.000 հայերից, որոնց մի մասը նոր տուն գտավ Իրանի խորքերում, մի մասն էլ` զոհվեց բռնագաղթի ճանապարհին: Պատմագիտական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ Շահ Աբասը, կազմակերպելով հայերի բռնագաղթը, երկու հիմնական խնդիր էր լուծում: Քաղաքական մեծ հավակնություններ ունեցող շահը մի կողմից հայ առևտրական, երկրագործական և վարպետաց խավը տեղափոխում էր կենտրոնական Իրանի գավառներ, որպեսզի զարգացնի իրանական տնտեսությունը և միջազգային առևտրում մեծ դերակատարություն ունեցող հայ առևտրականների կապերն օգատործի, մյուս կողմից` Իրանի վրա շարժվող իր հիմնական թշնամի Օսմանյան Կայսրության բանակների ճանապարհն էր ամայացնում:

Պատմական գիտությունների թեկնածու Միքայել Մալխասյանը նշում է, որ Շահ Աբասի հայերին բռնագաղթեցնելու ալիքները չեն սահմանափակվել մեկ-երկուսով: Բռնագաղթը կազմակերպելով հապճեպորեն և սեղմ ժամկետներում՝ Շահ Աբասի զոհն են դարձել տասնյակ հազարավոր հայեր: Կան պահպանված տեղեկություններ, որ հատկապես ողբերգական է եղել Արաքս գետն անցնելու դրվագը: Միաժամանակ, Առաքել Դավրիժեցի պատմիչը նշում է, որ Շահ Աբասի հրամանով հատուկ վերաբերմունք է ցուցաբերվել բռնագաղթի ենթարկվող հայ վաճառականների նկատմամբ, որոնց Արաքսն անցկացրել են ուղտերով: 17-րդ դարում Իրանի մայրաքաղաք Սպահանի մոտակայքով Ջուղայից բռնագաղթվածների համար Նոր Ջուղա բնակավայրն է ստեղծվել, որը ներկայումս Սպահանի թաղամաս է, բնակեցված է հայերով: Այստեղ գործում են բազմաթիվ հայկական եկեղեցիներ: Ուշագրավ է, որ Իրանի խորքերը բռնադատված հայերը համառորեն պահպանել են ազգային ինքնությունն ու կրոնական պատկանելիությունը:

Ըստ լրագրող, պատմաբան Անի Հակոբյանի՝ 17-րդ դարում Շահ Աբասի կազմակերպած հայերի բռնագաղթը այդ պահին հայոց պատմության մեջ նախադեպը չունեցող ողբերգական երևույթ էր, որի քաղաքական, տնտեսական ու սոցիալական հետևանքները մինչև այսօր էլ զգացնել են տալիս: Թեև սկզբնապես հայ ժողովուրդը դրական վերաբերմունք ուներ Շահ Աբասի նկատմամբ, սակայն պարսից արքունիքի հետագա քաղաքականությունը եկավ ապացուցելու, որ պետականազուրկ հայ ժողովրդի հետ պահի քաղաքական նպատակահարմարությամբ վարվելու վտանգը մշտապես առկա է: 

17-րդ դարում Շահ Աբասի կազմակերպած հայերի բռնագաղթի, այնուհետև Հայաստանի տարածքում հայ ժողովրդի վերածննդի պատմությանը նվիրված «Մեր պատմությունը» նախագծի թողարկումն ամբողջությամբ՝ տեսանյութում.

Շահ Աբասի կազմակերպած բռնագաղթի ամենածանր վիճակներում անգամ, հայերը չեն կորցրել ինքնությունը, Հայրենիք վերադառնալու և պետություն վերաստեղծելու հույսը. «Մեր պատմությունը» նախագիծ (Տեսանյութ)