Այնտեղ, որտեղ մարդը հեռանում է ճշմարտությունից, նա անխուսափելիորեն դառնում է իր ցանկությունների, վախերի, կրքերի կամ ամբարտավանության գերին. Իսահակ Սրբազան

Եթե ճշմարտությունը պարզապես իշխանություն է, այն դառնում է ճնշող։ Եթե սերը բաժանվում է ճշմարտությունից, այն վերածվում է զգացմունքային ցանկության։ Միայն Հիսուս Քրիստոսի մեջ են ճշմարտությունն ու սերը կազմում անբաժանելի մի ամբողջություն։

Այսօր «ճշմարտություն» հասկացությունը հաճախ նույնացվում է փաստերի, գաղափարների կամ համոզմունքների հետ, իսկ «սերը»՝ հանդուրժողականության կամ հուզական ապրումների։ Սակայն Ավետարանը բացահայտում է բոլորովին այլ իրականություն։ Ճշմարտությունը գաղափար չէ, այլ Անձ, և այդ Անձը Հիսուս Քրիստոսն է. «Ես եմ ճանապարհը, ճշմարտությունը և կյանքը» (Հովհ. 14:6)։ Իսկ Հովհաննես ավետարանիչը նաև վկայում է, որ Նա «լի էր շնորհով և ճշմարտությամբ» (Հովհ. 1:14)։

Քրիստոս ճշմարտությունը չի պարտադրում ուժով։ Նա ապրում է այն մինչև վերջ՝ խաչի վրա։ Այնտեղ Աստված չի հրաժարվում ո՛չ Իր արդարությունից, ո՛չ Իր սիրուց։ Մեղքը մնում է մեղք, սակայն մեղավորը չի մերժվում։ Ընդհակառակը՝ «Աստված Իր սերը մեզ ցույց տվեց նրանով, որ մինչ մենք դեռ մեղավոր էինք, Քրիստոսը մեզ համար մեռավ» (Հռոմ. 5:8)։ Այդ պատճառով քրիստոնեական ճշմարտությունը գաղափարախոսություն չէ, այլ ինքնընծայող սեր։

Սուրբ Աթանաս Ալեքսանդրացին ասում է. «Աստված մարդացավ, որպեսզի մարդը աստվածանա»։ Այս խոսքում ամփոփված է քրիստոնեական ճշմարտության նպատակը. այն չի սահմանափակվում մեղքի բացահայտմամբ, այլ մարդուն վերափոխում և հաղորդակից է դարձնում Աստծու կյանքին։

Սուրբ Մաքսիմոս Խոստովանողը սովորեցնում է, որ Քրիստոսի մեջ հաղթահարվում են մեղքի բերած բոլոր բաժանումները։ Ճշմարտությունն ու սերը հակադրություններ չեն, այլ մեկ աստվածային իրականության երկու կողմերը։ Այդ պատճառով նա գրում է, որ սերը աստվածային բարիքների ամբողջությունն է։ Որտեղ սեր չկա, այնտեղ նույնիսկ ճիշտ խոսքը կարող է կորցնել իր փրկարար ուժը։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին, Աստծու ճշմարտության առաջ, երբեք չի ընկնում հուսահատության մեջ, որովհետև գիտի, որ Աստծու արդարությունը միշտ լուսավորված է ողորմությամբ։ Նրա ամբողջ աղոթքը վստահություն է առ այն, որ Աստծու ճշմարտությունը դատելուց առաջ բժշկում է, իսկ դատաստանն անգամ ծառայում է փրկությանը։

Այս ամենի լույսի ներքո առավել հասկանալի են դառնում Պողոս առաքյալի խոսքերը. «Սերը ուրախանում է ճշմարտությամբ» (Ա Կորնթ. 13:6) և «ճշմարտությունը սիրով խոսեցե՛ք» (Եփես. 4:15)։ Սերը երբեք չի հակասում ճշմարտությանը, իսկ ճշմարտությունը երբեք չի գործում սիրուց անկախ։ Երբ դրանք բաժանվում են, երկուսն էլ աղավաղվում են։

Հենց այստեղ է գտնվում հոգևոր զանազանման ամենակարևոր չափանիշը։ Այն ամենը, ինչ հեռացնում է մարդուն ճշմարտությունից, սիրուց, ներքին ազատությունից և Աստծու հետ կենդանի հաղորդությունից, չի կարող լիովին արտահայտել բարին, որքան էլ գրավիչ լինեն դրա արտաքին ձևերը։ Քրիստոս ասում է. «Ճանաչեք ճշմարտությունը, և ճշմարտությունը ձեզ կազատի» (Հովհ. 8:32)։ Իսկ առաքյալը հավելում է. «Որտեղ Տիրոջ Հոգին է, այնտեղ ազատություն է» (Բ Կորնթ. 3:17)։ Ճշմարտությունը, որն ազատություն չի ծնում, դեռևս չի արտահայտում Ավետարանի ամբողջությունը։

Մեր ժամանակներում հեշտ է պաշտպանել «ճշմարտությունը»՝ մոռանալով սերը, կամ խոսել «սիրո» մասին՝ լռեցնելով ճշմարտությունը։ Բայց քրիստոնեական ճանապարհը ոչ մեկն է, ոչ էլ մյուսը։ Այն Քրիստոսի ճանապարհն է, որտեղ ճշմարտությունը դառնում է զոհաբերական սեր, իսկ սերը՝ ճշմարտության կենդանի վկայություն։

Ճշմարտությունը, որը չի սիրում, այլևս Ավետարանի ճշմարտությունը չէ։ Իսկ սերը, որը հրաժարվում է ճշմարտությունից, այլևս Քրիստոսի սերը չէ։ Խաչի վրա այս երկուսը հավիտյան միավորվեցին, և այդ միությունն է մնում քրիստոնեական կյանքի, աստվածաբանության և հոգևոր զանազանման ամենահուսալի չափանիշը։

Ազատությունը որպես ճշմարտության պտուղ

Ժամանակակից աշխարհում ազատությունը հաճախ նույնացվում է ընտրության անսահման հնարավորության կամ որևէ սահմանափակումից ազատ լինելու հետ։ Սակայն Ավետարանը բացահայտում է ազատության ավելի խոր իմաստ։ Քրիստոս չի ասում, թե ազատությունը ծնվում է կամքից կամ ուժից (Հովհ. 8:32)։ Ըստ այսմ՝ ազատությունը ոչ թե ճշմարտության հակառակն է, այլ նրա պտուղը։ Այնտեղ, որտեղ մարդը հեռանում է ճշմարտությունից, նա անխուսափելիորեն դառնում է իր ցանկությունների, վախերի, կրքերի կամ ամբարտավանության գերին։ Արտաքին անկախությունը դեռևս չի նշանակում ներքին ազատություն։

Սուրբ Պողոս առաքյալը գրում է. «Որտեղ Տիրոջ Հոգին է, այնտեղ ազատություն է» (Բ Կորնթ. 3:17)։ Այս ազատությունը կամայականություն չէ։ Այն ազատությունն է մեղքից, ստից և մահվան իշխանությունից։ Ազատ մարդը նա չէ, ով անում է այն, ինչ ցանկանում է, այլ նա, ով կարողանում է կամովին ընտրել բարին։

Սուրբ Աթանաս Ալեքսանդրացին հիշեցնում է, որ Աստծո Որդին մարդացավ՝ մարդու մեջ վերականգնելու Աստծու պատկերը։ Մեղքը խավարեց այդ պատկերը, իսկ Քրիստոս վերականգնեց այն։ Ուստի փրկությունը միայն մեղքերի ներման մասին չէ, այլ մարդու իրական ազատության վերագտնման։

Սուրբ Մաքսիմոս Խոստովանողը սովորեցնում է, որ իսկական ազատությունը ծնվում է այն ժամանակ, երբ մարդու կամքը ներդաշնակվում է Աստծու կամքին։ Նրա համար ազատությունը ինքնակամ ինքնահաստատում չէ, այլ սիրո կարողություն։ Որքան մարդը միավորվում է Աստծու հետ, այնքան ավելի ազատ է դառնում, որովհետև այլևս չի ղեկավարվում կրքերով, այլ առաջնորդվում է սիրով։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին բազմիցս խոսում է մարդու ներքին գերության մասին. ամենածանր կապանքները արտաքին չեն, այլ ներքին։ Այդ պատճառով նա Աստծուց խնդրում է ոչ միայն ներում, այլև սրտի նորոգություն։ Նարեկացու համար ազատությունը սկսվում է այն պահից, երբ մարդը համարձակվում է կանգնել Աստծու ճշմարտության լույսի ներքո։

Այսօր ազատության մասին շատ է խոսվում, բայց հաճախ մոռացվում է, որ ճշմարտությունից կտրված ազատությունը հեշտությամբ վերածվում է ինքնակենտրոնության։ Իսկ ճշմարտությունը, եթե զուրկ է սիրուց, կարող է ընկալվել որպես ծանր բեռ։ Քրիստոսի մեջ այս երկուսը կրկին միավորվում են։ Նա չի սահմանափակում մարդուն, այլ ազատում է նրան դառնալու այն, ինչ Աստված ի սկզբանե կամեցել էր։

Ուստի քրիստոնեական ազատությունը ոչ թե «կարող եմ անել ամեն ինչ» մտածելակերպն է, այլ «կարող եմ սիրել, որովհետև ազատ եմ» իրականությունը։ Ազատության բարձրագույն արտահայտությունը սերն է, որովհետև միայն սիրող մարդն է իսկապես ազատ։

Խաչը որպես սիրո չափանիշ

Մարդկությունը միշտ փորձել է սահմանել, թե ինչ է սերը։ Ոմանց համար այն զգացմունք է, ուրիշների համար՝ անձնվիրություն, իսկ ոմանց համար՝ միայն անձնական երջանկություն։ Սակայն քրիստոնեական հավատքը սիրո չափանիշը չի փնտրում մարդկային զգացումների մեջ, այլ նայում է Խաչին։

Քրիստոս ասում է. «Սրանից ավելի մեծ սեր ոչ ոք չունի, քան եթե մեկն իր կյանքը տա իր բարեկամների համար» (Հովհ. 15:13)։ Այս խոսքերը միայն բարոյական կոչ չեն։ Դրանք հենց Տիրոջ կյանքի մեկնաբանությունն են։ Քրիստոս նախ ասաց, ապա կատարեց։ Նրա սերը հաստատվեց ոչ թե խոսքով, այլ զոհաբերությամբ։

Խաչի վրա Աստված բացահայտում է, որ իսկական սերը միշտ ներառում է ինքնընծայություն։ Այն չի փնտրում սեփական շահը, այլ մյուսի կյանքը։ Այդ պատճառով Պողոս առաքյալը գրում է. «Աստված Իր սերը մեզ հանդեպ ցույց տվեց նրանով, որ մինչ մենք դեռ մեղավոր էինք, Քրիստոսը մեզ համար մեռավ» (Հռոմ. 5:8)։

Սուրբ Աթանաս Ալեքսանդրացին Մարմնավորումը դիտում է որպես աստվածային սիրո մեծագույն հայտնություն։ Աստված չհեռացավ ընկած մարդուց, այլ մտավ նրա պատմության մեջ՝ մինչև մահ և մահվան հաղթահարումը։ Սերը դարձավ գործողություն, և չմնաց միայն խոսք։

Սուրբ Մաքսիմոս Խոստովանողը սովորեցնում է, որ խաչը ոչ միայն պատմական իրադարձություն է, այլև քրիստոնեական կյանքի ձև։ Սիրել նշանակում է հրաժարվել եսակենտրոնությունից և սեփական կամքը նվիրել Աստծուն ու մերձավորին։ Այդ պատճառով խաչը սիրո լեզուն է։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացին խաչին նայում է որպես բժշկության աղբյուրի։ Նրա աղոթքներում խաչը միայն տառապանքի նշան չէ, այլ կյանքի ծառ, որից հոսում է ողորմությունը։ Այստեղ Աստծու արդարությունն ու սերը դադարում են հակադրվել միմյանց և դառնում մեկ անբաժանելի իրականություն։

Այսօր հաճախ սերը գնահատվում է նրանով, թե որքան հաճելի զգացողություններ է պարգևում։ Սակայն Ավետարանը հարցնում է ոչ թե՝ «Ի՞նչ ես զգում», այլ՝ «Ի՞նչ ես պատրաստ զոհաբերել»։ Խաչը բացահայտում է, որ սիրո իսկական չափանիշը զոհաբերությունն է։ Առանց զոհաբերության սերը դյուրությամբ վերածվում է ինքնասիրության։

Խաչը նաև հոգևոր զանազանման չափանիշ է։ Այն ամենը, ինչը խոստանում է սեր առանց ճշմարտության, կյանք առանց զոհաբերության կամ փառք առանց խոնարհության, հեռու է Ավետարանի ճանապարհից։ Քրիստոսի ճանապարհը միշտ անցնում է խաչով, որովհետև միայն այդ ճանապարհն է տանում դեպի Հարություն։

Խաչը քրիստոնյայի համար պարտության նշան չէ, այլ սիրո բարձրագույն չափանիշը։ Որքան մոտենում ենք Խաչին, այնքան ավելի ենք հասկանում, որ Աստծու ամենամեծ զորությունը դրսևորվում է ոչ թե իշխանության, այլ ինքնընծայող սիրո մեջ։

Գերաշնորհ Տեր Իսահակ եպիսկոպոս Պողոսյան

Հայ առաքելական սուրբ եկեղեցու Գեղարքունյաց թեմի առաջնորդ